Nobel Y học 2011: Nghiên cứu miễn dịch “lên ngôi”

 

Mùa Nobel năm 2011 được bắt đầu vào ngày 3.10, với phần công bố trao giải đầu tiên ở lĩnh vực y học.

Từ trái sang: Nhà khoa học Bruce A. Beutler, Jules A. Hoffmann và Ralph M. Steinman.

Kết quả, giải thưởng này được chia đều cho 3 nhà y - sinh học: Bruce A. Beutler, Jules A. Hoffmann với các nghiên cứu về khả năng miễn dịch bẩm sinh; Ralph M. Steinman với phát hiện về tế bào cây và vai trò của chúng trong hệ miễn dịch tương thích.


Tất cả các cơ thể đa bào bao gồm thực vật, động vật không có xương sống, động vật có xương sống đều có những cơ chế đề kháng để tự bảo vệ cơ thể chống lại nhiễm vi sinh vật. Do các cơ chế đề kháng này luôn luôn tồn tại, truyền từ đời này sang đời sau theo di truyền và từ khi mới sinh ra đã luôn ở trong trạng thái sẵn sàng nhận diện và loại bỏ các vi sinh vật nên được gọi là miễn dịch bẩm sinh. Động vật có vú chủ yếu tiếp thụ miễn dịch ngoại lai, vì thường phải tiêm chủng, do đó hoạt động của hệ miễn dịch bẩm sinh bị phá vỡ, dẫn tới hậu quả nặng nề là cơ thể thường chịu lệ thuộc vào sự can thiệp của y học.


Nhà y - sinh học người Luxembourg Jules Â. Hoffmann (70 tuổi) đã quan sát các đột biến sinh học ở loài ruồi giấm Drosophila melanogaster ở nhiều hệ gene đột biến khác nhau, trong đó có Toll - loại gene liên quan tới sự phát triển của phôi thai. Hoffmann khám phá ra rằng, khi những con ruồi giấm bị nhiễm khuẩn hoặc bị nấm, các gene đột biến Toll sẽ chết đi do không xây dựng được hệ miễn dịch hiệu quả. Như vậy, hoạt động của gene đột biến Toll có tác động quan trọng tới các vi sinh vật gây bệnh tri giác và hệ miễn dịch hiệu quả của cơ thể.


Trong khi đó, nhà khoa học người Mỹ Bruce A. Beutler (SN 1957) và các cộng sự phát hiện rằng, những con chuột thí nghiệm có sức đề kháng đối với loại phân tử lưỡng tính Lipopolysaccharide (LPS) - nguyên nhân gây ra hiện tượng nhiễm trùng - có đột biến gene gần giống với gene Toll ở loài ruồi giấm. Do đó, đột biến gene này được gọi là TLR. Khi các TLR chặn được LPS thì cơ thể chỉ xảy ra chứng viêm, còn khi LPS vượt quá mức, cơ thể sẽ bị nhiễm trùng.


Vào năm 1973, nhà khoa học Ralph M. Steinman (SN 1943, Canada) tìm ra loại  tế bào cây - một thành phần ưu việt của hệ thống miễn dịch giúp khởi động và điều hoà đáp ứng miễn dịch của cơ thể trước các kháng nguyên ngoại lai.


Các nghiên cứu trên được coi là đã “kích ngòi” cho phong trào nghiên cứu miễn dịch bẩm sinh sau này, mở ra viễn cảnh mới về chữa trị bệnh ung thư và các bệnh dịch khác.

<>T.T (Theo Nobel Prize)